Jeszcze o Polakach w Wehrmachcie – tym razem nieco statystyki

Z niemieckiej armii zdezerterowało 89 600 Polaków. Dzięki dezercji dostali się oni do niewoli alianckiej, a następnie zostali wcieleni do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. To aż ok. 24% ogólnej sumy Polaków wcielonych do Wehrmachtu.
Warto też wiedzieć, że około 3000 przeszło do Wojska Polskiego (potocznie nazywanego LWP). Dodatkowo pomorscy dezerterzy i poborowi uchylający się od służby w Wehrmachcie, zasilili w znacznej liczbie oddziały partyzanckie Armii Krajowej (AK) i Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski” w Borach Tucholskich. Znaczna część wcielonych poległa lub była ranna, więc siłą rzeczy nie mogła przejść na stronę antyhitlerowską.
Poglądy wielu byłych żołnierzy Wehrmachtu były mocno krytyczne wobec Niemiec. W Polsce Ludowej często nikt nie robił im problemów w związku z tym, że zostali wcieleni do niemieckiej armii. Po wojnie otrzymali polskie książeczki wojskowe z opisem służby w niemieckiej armii.
Należy koniecznie również w tym miejscu wyjaśnić sprawę tzw. folkslisty, czyli Deutsche Volksliste (DVL). Bo tego argumentu PiS-owcy również często używają. Wszystkie osoby mieszkające na Górnym Śląsku zobowiązano w 1942 roku do wypełnienia kwestionariuszy narodowościowych. Niemieckie komisje analizowały wpisy na listę między innymi nawet poprzez przepytywanie dzieci w jakim języku mówi się u nich w domu.
Otrzymanie 3 kategorii DVL stanowiło dla Górnoślązaków najzwyklejszą ochronę przed więzieniem lub obozem koncentracyjnym. Kategoria 3, czyli eingedeutschte (pol. ludzie zniemczeni) to osoby autochtoniczne, uważane przez Niemców za częściowo spolonizowane (Górnoślązacy, Kaszubi, Mazurzy). Do tej grupy Niemcy zakwalifikowali ponad 70% mieszkańców rejencji katowickiej. Ślązacy licznie przyjmowali kategorię 3DVL. To jeden z nielicznych dobrych przykładów endeckiej ekonomii krwi.
Z powodów humanitarnych, oraz zagrożenia życia ludności na Śląsku w wypadku odmowy wpisania na volkslistę Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie w Londynie poparł stanowisko tych, którzy zdecydowali się złożyć wnioski 3DVL. Generał Władysław Sikorski ogłosił nawet na ten temat specjalną dyrektywę ogłaszaną drogą radiową. Takie stanowisko zajmowały też polskie organizacje narodowe, niepodległościowe, chadeckie, ludowe oraz Kościół rzymskokatolicki na Śląsku.
Po wojnie biskup katowicki Stanisław Adamski 22 listopada 1945 roku złożył do kierownictwa Sadu Grodzkiego w Białej Krakowskiej (późniejsze Bielsko-Biała) specjalne 28-stronicowe wyjaśnienie dotyczące tej sprawy pod tytułem „Pogląd na rozwój sprawy narodowościowej w Województwie Śląskim w czasie okupacji niemieckiej”.
Biskup Adamski pisze tam: „Polecenie maskowania się wydał Rząd Polski wszystkim Polakom, którzy mogli i chcieli z niego skorzystać (…) Większość zatem Polaków na Śląsku, rejestrując się na niemiecką listę narodową, czyniła to w przeświadczeniu, że pozostaje w zgodzie z poleceniami Rządu Polskiego”.
Nie wiadomo, dlaczego ten ważny dokument jest dzisiaj tak mało znany. O jego znaczeniu pisał kiedyś w „Ojczyźnie” działacz Stronnictwa Narodowego Tadeusz Kacuga, zaś w „Opoce w Kraju” prof. Maciej Giertych.
Odmienne stanowisko od Rządu Polskiego w Londynie i organizacji politycznych (od endeków po socjalistów) przyjęli byli członkowie Komunistycznej Partii Polski (KPP) zrzeszeni przede wszystkim w Polskiej Partii Robotniczej (PPR), którzy uznawali przyjęcie volkslisty jako jednoznaczny akt zdrady narodowej. Być może była to sprawa składu narodowościowego tej grupy (zapewne Chazarzy).
Wracając do Wehrmachtu na zaliczonych do III grupy DVL nałożone wiele obostrzeń, wynikających z nieufności władz co do ich lojalności wobec III Rzeszy. Ze wcielonych do Wehrmachtu nie wolno było tworzyć odrębnych pododdziałów, rozdzielając ich w miarę możliwości pojedynczo lub po kilku w plutonie (2–3 osoby).
Rdzenni Niemcy traktowali Ślązaków i Kaszubów w sposób podobnie podejrzliwy jak na przykład Cyganów. Cyganów również wcielano do niemieckiej armii przynajmniej do początku 1942 roku. Zdecydowanie bardziej powinien patriotów gorącego serca dziwić fakt przywołany przez amerykańskiego historyka wojskowości prof. Bryana Marka Rigga w książce „Żydowscy żołnierze Hitlera”, w której pisze o co najmniej 150 000 Żydów służących w armii Adolfa Hitlera. Czy ktokolwiek czyni wyrzuty Alzatczykom, Lotaryńczykom czy Luksemburczykom, że zostali wcieleni do obcej niemieckiej armii?
Dlaczego w naszym narodzie zawsze oczekuje się jakiś nadludzkich poświeceń i daremnej daniny krwi? Ludzie chcieli najzwyczajniej w świecie normalnie żyć! Na pytanie odpowiem krótki: to skutek trucizny polskiego romantyzmu!
W raporcie Sicherheitsdienst des Reichsführers SS Kattowitz (Katowice) z 1943 roku czytamy: „To, że nowe powołania mogą zostać przeprowadzone często przy wyraźnej niechęci [powoływanych], a często z użyciem środków przymusu jest zjawiskiem powszechnie występującym. Należy to przede wszystkim przypisać temu, iż wśród tutejszej ludności gotowości do ofiary i do walki nie spotyka się często (…) tak można wywnioskować szczególnie na podstawie opinii małych dzieci 6-8 lat z całych klas. Powołanie [według tych opinii] traktowane jest jako wielkie nieszczęście, które dotknęło rodzinę, z tego powodu trzeba płakać. Radości, że się zostanie żołnierzem, jak spotyka się to powszechnie w Starej Rzeszy, do tej pory tutaj się nie spotyka”.

Jacek Łukasik

11 sierpnia 2025